وبلاگ گروهی آرشیویستهای ایران
مفاهیم، قوانین، استانداردها، سمینارها و اخبار آرشیویوبلاگ گروهی آرشیویستهای ایران
مفاهیم، قوانین، استانداردها، سمینارها و اخبار آرشیویتفاوت منشاء سند با پدیدآور
تفاوت منشأ سند با پدیدآور
فاطمه اسفندیاری(1)
قدر مسلم به لحاظ ماهوی میان مفهوم پدیدآور و منشأ سند تفاوت اساسی وجود دارد. زیرا براساس قواعد استاندارد و بینالمللی توصیف آرشیوی (ISAD) منشأ مخصوص اسناد آرشیوی است و از دیگر سوی، پدیدآور مربوط به فهرستنویسی کتاب و کتابداری است که بکارگیری این مفهوم برای اسناد تاریخی و آرشیوی مناسب نیست و باعث نوعی شبیهسازی خلطگونه میان علم کتابداری و علوم آرشیوی خواهد شد. زیرا منظور از آرشیو: ضبّاطی(2)- ضبط و محل بایگانی نامهها و نوشتههای اداری و دولتی است و نیز منظور از آرشیویست هم بایگان است که از نوشتههای اداری و نهادهای دولتی و مؤسسات اجرایی و غیره نگاه میدارد تا در هنگام نیازمندی بتوان به آسانی از آنها استفاده کرد(3). بنابراین اصل منشأ در طبقهبندی اسناد آرشیوی، موجب سازمانگرایی و عامل پدیدآور در ردههای مختلف دانش بشری باعث موضوعگرایی نسبت به کتاب و منابع مختلف علوم کاربردی خواهد بود.
پدیدآور/ پدیدآورنده: این اصطلاح مخصوص علم کتابداری است و به طور مشخص به شخص یا تنالگان اطلاق میشود که مسئول تألیف یا تدوین کتاب یا دیگر انتشارات به جز نشریات ادواری است و معمولاً از ویراستار، مترجم، کاتب و جز آن متمایز میگردد. گرچه گاه برای مقاصد فهرستنویسی به همه آنها پدیدآورنده گفته میشود. اما در معنای گستردهتر اصطلاح پدیدآور را میتوان به هنرمند موسیقیدان یا عکاسی که اثری اصیل آفریده باشد، نیز اطلاق کرد. پدیدآورنده از نظر قانونی مسئول اثر است و حق مؤلف نیز به او تعلق میگیرد. افزون بر آن شخصی که آثار چند نویسنده را برمیگزیند و گرد هم میآورد (گردآورنده یا ویرایشگر) ممکن است پدیدآور آن مجموعه نامیده شود. همچنین میتوان سازمانی را که به نام آن یا با اجازة آن اثری منتشر میشود پدیدآور آن اثر دانست. لهذا پدیدآور به پدیدآورندگان گروهی (پدیدآور مشترک)، پدیدآور تنالگانی، پدیدآور شخصی و پدیدآور کلاسیک تقسیم میشود(4).
بنابراین اصلیترین عنصر فهرست و یا توصیف کتاب سرشناسه پدیدآور و نیز مهمترین عامل فهرستنویسی تحلیلیکتاب، موضوع و یا موضوعاتی است که کتاب حول محور آن تدوین یافته و پدیدآور با زمینههای مشخص و کنترل شده اثری را که برگرفته از دانش بشری است خلق میسازد. از این روی در فهرستنویسی کتاب اصل بر موضوع است و در اسناد آرشیوی اصل بر منشأیی است که به طور طبیعی موجب تولید سند و پروندة اداری شده است. سند میتواند توسط شخص و یا توسط سازمانهای اجرایی و کارگزاری به اشکال مختلف: نامههای اداری، دستورالعملها، گزارشات، خط و مشیها، بخشنامهها و غیره تولید شوند.
اصل بوجود آمدن اسناد مبتنی بر فعالیتهای روزمره آحاد مردم در تعاملات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و فراتر از آن سیستم و نظام اداری هر کشوری است که به طور طبیعی و بر مبنای روابط و فعالیتهای سازمانی تولید و سیستم بایگانی را بر این اساس پایهریزی میکنند و پس از طی مراحل مختلف بایگانی، شامل: جاری، نیمه جاری و راکد به آرشیو ملی منتقل میشوند. با این وصف اسناد آرشیوی با تکیه بر محل تولیدشان سازمانگرا و وظیفهگرا هستند، چرا که اسناد آرشیوی برحسب وظایف سازمانی و تصمیمات متخذه اداری ایجاد و ساماندهی میشوند. طبقهبندی تنظیم و توصیف آنها براساس منشأ و نظم اوّلیه اسناد صورت میگیرد(5).
تنظیم و توصیف اسناد براساس منشأ: در فهرستنویسی اسناد و مراعات اصول تنظیم و توصیف آرشیوی که جمیع صاحبنظران و نظریهپردازان حوزة آرشیو نسبت بدانها اتفاق نظر دارند به ویژه دو اصل اساسی «حفظ اصالت منشأ اسناد» و نیز «حفظ نظم و ترتیب اوّلیه» آنها ضروری به نظر میرسد. براساس این اصول تمامیت و نظم و ترتیب اوّلیه هر پرونده میباید حفظ شود و از هرگونه تغییر و دخل و تصرف در آن خودداری گردد و هر مجموعه اسنادی میبایست همواره به نام منشأ ایجاد و یا دریافت آن ثبت و ضبط شوند و بر این اساس است که از توصیف و تنظیم موضوعی اسناد و یا اِعمال سلایق شخصی نسبت به جداسازی و یا در همکرد صفحات پروندههای اداری که توالی تاریخی صفحات آنها مبین سیر طبیعی تشکیل آنها و گردش مکاتبات انجام شده در روند جاری اداری (وظایف و تشکیلات) به شمار میآید؛ خودداری نماییم. توضیح اینکه ادغام اسناد متنی (شخصی) اهدایی و خریداری شده که معمولاً به صورت تکبرگ میباشد و اساساً اطلاق عنوان پرونده به آنها موضوعیت ندارد با شرط حفظ منشأ نیز وحدت موضوع و یا لااقل سنخیت داشتن موضوعات با یکدیگر بلامانع و از شمول ضوابط حفظ نظم اولیه خارج میباشد و منشأ این گونه اسناد فرد و یا افرادی است که این نوع اسناد را به سازمان آرشیو اهدا و یا در معرض فروش قرار میدهند(6).
آنچنان که اشاره شد، پایه و اساس طبقهبندی اسناد براساس حفظ منشأ و رعایت نظم اوّلیه پروندهها و اسناد بایگانیهاست و این موضوع برای تمامی مراکز آرشیوی سایر نقاط دنیا پذیرفته و جهان شمول بوده است؛ برخلاف آثار مکتوب و کتب چاپی و ... که مبنای توصیف و تحلیل آن بر پایه موضوعات ردههای کنگره و روش دیویی و یا اسلوبهای نوین دیگری خواهد بود که بخصوص کتابخانه کنگره آمریکا دنبال میکند. در ادامه به این نکته نیز پافشاری مینمایم که سیستم نرمافزار رسا که بر پایه علوم کتابداری و براساس شناسه پدیدآور طراحی شده، آنگونه که انتظار میرود نمیتواند اطلاعات اسنادی را بازیافت و اجزاء و مصادیق و محتوای انواع سند تاریخی و نمایههای توصیفگر تاریخی را دریافت دارد. و اطلاق لفظ پدیدآور با آن شرحی که به طور مختصر بیان داشتیم برای فرایند فهرستنویسی اسناد قابل قبول نیست و شبیهسازی دو علم مجزای آرشیو و کتابداری را در بر خواهد داشت. چرا که همانگونه که بیان شد آرشیویستها در طبقهبندی اسناد منشأگرا و کتابداران در طبقهبندی کتب موضوعگرا هستند(7).
پینوشت:
1. کارشناسارشد کتابداری و اطلاعرسانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، fesfandyari4326@gmail.com
2. ضبّاطی: بایگانی
3. ن. ک: روستایی، محسن (1385). تاریخ نخستین فرهنگستان ایران به روایت اسناد همراه با واژههای مصوب و گمشدة فرهنگستان (1314- 1320ش.)، تهران: نشر نی، ص 362.
4. ن. ک: سلطانی، پوری ؛ راستین، فروردین (1379). دانشنامه کتابداری و اطلاعرسانی، فارسی- انگلیسی و انگلیسی- فارسی، تهران: فرهنگ معاصر، صص 82-83.
5. ن. ک: رسیدگی به اسناد دولت فدرال امریکا (1379). ترجمه رضا مهاجر، در مرحله چاپ، صص 29- 38.
6. ن. ک: آییننامة پیشنهادی نحوة تنظیم و توصیف اسناد آرشیوی (1385). گروه تدوین اصطلاحات مدیریت طبقهبندی و نمایهسازی اسناد، فصلنامه تحقیقات تاریخی گنجینه اسناد، سال شانزدهم، دفتر اول، شمارة 61، صص 98- 101.
7. برگرفته از نظرات برخی از فهرستنویسان اسناد تاریخی، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
تاسیس رشته «مطالعات آرشیوی» به تائید وزارت علوم رسید
معاون اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی از موافقت وزارت علوم با تاسیس رشته «مطالعات آرشیوی» و جذب دانشجو در مقطع فوق لیسانس این رشته از سال تحصیلی آینده خبر داد.
امیرمسعود شهرامنیا در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره روند طی شده برای ایجاد این گرایش گفت: رشته «مطالعات آرشیوی» در حال حاضر در بسیاری از دانشگاههای معتبر دنیا تدریس میشود، اما متاسفانه این رشته تاکنون در کشور ما وجود نداشت؛ البته در مقطع دکتری رشته کتابداری، درسهای مطالعات آرشیوی به عنوان سرفصل تدریس میشد.
وی افزود: همکاران ما در سازمان اسناد از سه سال پیش پیگیر راهاندازی این رشته بودند و این در حالی است که ما به شدت با کمبود نیروهای متخصص در حوزه مطالعات آرشیوی روبه رو بودیم.
مشروح خبر در لینک زیر:
سومین همایش ملی آرشیوی برگزار شد
سومین همایش «آرشیو برای همه» با محوریت «مدیریت اسناد الکترونیکی» 21 خرداد 1390 با تلاش پژوهشکده اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و با حمایت معاونت اسناد ملی و مشارکت مراکز آرشیوی و اسنادی در سالن اسناد ساختمان گنجینه اسناد برگزار شد.
به گزارش خبرنگار لیزنا، سومین
همایش ملی آرشیو ایران با عنوان «آرشیو برای همه» به مناسبت روز جهانی
آرشیو در روز شنبه مورخ 21 خرداد 1390 در سالن همایش های سازمان اسناد
برگزار شد.
در ابتدا دکتر مهدی حجت، رئیس شورای اسناد ملی بیان کرد: "نگاه ایرانیان به گذشته نگاه مدرنیسم نمی باشد. فرهنگ مدرن، گذشته را چراغ راه آینده می داند ولی در فرهنگ ایرانی و اسلامی گذشته خود آینده است.ب یشترین خسارت از کم توجهی به آثار گذشته مان به این دلیل است که نگاه ابزاری به آن داریم. اکنون و آینده در نظر ما جنبه اعتباری دارد. گذشته برای اعمال اختیار انسان بستر قرار می گیرد. با داشتن چنین نگاهی اهمیت سازمان که اسناد را در خود نگاه می دارد در جامعه بسیار تأثیر خواهد داشت. سازمان اسناد یک دبیرخانه زنده برای هر عملی است که در هر سازمانی انجام می شود. از سازمان انتظار می رود که تنها نگاه مدرنیستی نداشته باشد.دستگاه های ما به طور لحظه ای اداره می شوند و نباید وظایف آن ها را با هم ترکیب کرد مانند ادغام نهاد کتابخانه های عمومی با کتابخانه ملی. باید تلاش کرد تا سازمان ، نقش و جایگاه واقعی خود را بیابد."
برای خواندن مشروح خبر اینجا کلیک کنید.
برای مشاهده تصویری خبر همایش اینجا کلیک کنید.
تقدیر وزیر فرهنگ وارشاد اسلامی از مدیر مرکز اسناد فارس
آقای دکتر حسینی وزیر محترم فرهنگ وارشاد اسلامی که مهمان ویژه کنگره بین المللی استاد احمد نی ریزی بودند با اهدای تقدیر نامه به آقای دکتر علی اکبر صفی پور مدیر اسناد وکتابخانه ملی فارس به عنوان دبیر علمی کنگره نی ریزی سپاسگزاری کردند. متن تقدیر درادامه مطلب رویت بفرمایید.
با آرزوی موفقیت های بیشتر برای این آرشیویست موفق
معرفی مختصر آرشیو وزارت امور خارجه
آرشیو وزارت امور خارجه. در پی تشکیل کنگره وین در سال 1815 م./ 1232 ق. و وضع اصول و قواعد روابط سیاسی، مرجع مخصوصی به نام "دفترخانه امور غرب" در وزارت امور خارجه وقت تأسیس، و تنظیم روابط خارجی با دول بیگانه به آن سپرده شد و میرزا رضا قلیخان نوایی منشیالممالک متصدی امور خارجه گردید.
وجود سفرنامه ابوالحسنخان شیرازی معروف به ایلچی کبیر و برخی گزارشها و وسایل موجود در آرشیو وزارت امور خارجه بیانگر آن است که از زمان فتحعلیشاه و عبدالوهاب نشاط، کار گردآوری اسناد روابط خارجی با نظم و ترتیب بیشتری انجام پذیرفته و در دورههای بعد، این نظم رویّه مشخصی یافته است؛ به طوری که از آن زمان تاکنون مجموعاً حدود سی میلیون برگ سند در آرشیو وزارت امور خارجه جمعآوری شده است. از اسناد قدیمی نیز حدود 900 حلقه میکروفیلم شامل 1,200,000 سند تهیه شده و از این مجموعه تاکنون 26 عنوان کتاب چاپ و منتشر گردیده است.
حدود 500 جلد کتاب خطی و چاپی نفیس و مجموعه دستنویس شامل اصل مکاتبات، سفرنامهها، سواد مکاتبات، رسایل، و گزارشها در وزارت امور خارجه نگهداری میشود که بعضی از آنها منحصر به فرد است. این آرشیو از مجهزترین آرشیوهای کشور است و دارای بخشهای رایانه و میکروفیلم و دستگاه ضدعفونی و مرمت اسناد است و نیز به دستگاههای بازخوان، چاپگر، و پویشگر (اسکنر) مجهز است
اصول آرشیوی از دیدگاه برخی ...
برخی صاحبنظران اصول آرشیوی را به سه یا چهار گروه تقسیم کردهاند که عبارتند از: اصل حفظ حرمت منشاء اولیه؛ اصل نظم و ترتیب نخستین؛ اصل توصیف مجموعهای اسناد؛ و اصل سطوح کنترل. سه اصل اول از قرن نوزدهم در اروپا رایج شد و اصل چهارم را هم آرشیوداران امریکایی ابداع کردند.
زمان برگز اری سومین همایش ملی آرشیوی
نقشه مرز های ایران از 5000 سال پیش تاکنون
منبع: http://www.mehremihan.ir/sarzaminiran/675-naghshe-marz.html
اطلاعیه جلسه سخنرانی
به اطلاع کلیه علاقه مندان حوزه آرشیو و سند میرساند که فردا یکشنبه 25/2/1390 ساعت 11 تا 12 جلسه سخنرانی آقای دکتر مجید تفرشی با موضوع «وضعیت اسناد ایرانی در آرشیو بریتانیا با تکیه بر اسناد تازه آزاد شده» در پژوهشکده اسناد به آدرس بزرگراه حقانی (شرق به غرب) نبش خیابان کوشا ساختمان گنجینه اسناد ملی طبقه هفتم تالار گردهمایی برگزار خواهد شد. شرکت برای عموم علاقه مندان آزاد میباشد.
خانه لاریهای یزد برای نگهداری اسناد تاریخی مناسب نیست
نشست صمیمی «اسناد، پژوهش و رسانه» با حضور رئیس انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران، نویسندگان و خبرنگاران استان یزد همزمان با گرامیداشت روز اسناد ملی (17 اردیبهشت ماه) در یزد برگزار شد.
به گزارش لیزنا، محمود عالیشوندی، مدیرکل
اداره ارشاد، استان یزد در این نشست، با اشاره به اهمیت کتب خطی و اسناد
تاریخی گفت: موریانههایی که امروز به جان کتب خطی و تاریخ کشورمان
افتادهاند، بسیار بزرگتر از آنند که با آفتکشها از بین بروند.
وی افزود: برای هر چیزی آفتی است و آفت اسناد تاریخی تکنولوژی امروز است زیرا دیجیتال شدن اسناد، ضرب سکه با دستگاههای مدرن و غیره سبب میشود تا چند سال آینده تاریخی از اسناد بر جای نماند.
وی همچنین بر نیاز به پلیس حفاظت از اسناد تاکید کرد و گفت: زمانی یوز ایرانی با ساخت یک فیلم مستند احیا، حفظ و نگهداری شد اما در مورد اسناد این کار هنوز انجام نشده است.
سعید رضایی شریف آبادی، رئیس انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران نیز در این زمینه بیان کرد: آشنایی بیشتر با اسناد و نقش آن در هویت یک کشور از جمله اهداف نامگذاری این روز است.
وی بر حفظ و نگهداری از اسناد ملی و تاریخی تاکید کرد و اظهار داشت : سند در واقع مدرکی است که گواه بر انجام کاری است.
معاون پیشین سازمان اسناد ملی کشور اظهار داشت: اسناد ملی هر کشور به منزله گنجینه ای گرانبهاست که به پلی ارتباطی بین گذشته و آینده آن سزرمین است که باید از آن محافظت شود.
ادامه مطلب را در آدرس زیر بخوانید